Ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά: πώς αιτιολογείτε τη δική σας και πώς προσβάλλετε του ανταγωνιστή

Ο κανόνας

Όταν μια προσφορά φαίνεται ασυνήθιστα χαμηλή σε σχέση με το αντικείμενο της σύμβασης, η αναθέτουσα αρχή υποχρεούται να ζητήσει από τον προσφέροντα να εξηγήσει την τιμή ή το κόστος που προτείνει (άρθρο 88 του ν. 4412/2016, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4782/2021). Δεν μπορεί να απορρίψει την προσφορά ως χαμηλή χωρίς να έχει ζητήσει και αξιολογήσει τις εξηγήσεις. Δεν μπορεί, όμως, ούτε να την κατακυρώσει αγνοώντας ότι είναι χαμηλή, αν κάποιος ανταγωνιστής το επισημάνει.

Πότε μια προσφορά θεωρείται χαμηλή

Για τις προμήθειες και τις υπηρεσίες ο νόμος δεν ορίζει ποσοστό. Η αρχή κρίνει με βάση τον προϋπολογισμό, τις υπόλοιπες προσφορές, τις τιμές της αγοράς και το κόστος εργασίας που προκύπτει από τη νομοθεσία, ιδίως στις υπηρεσίες έντασης εργασίας όπως καθαριότητα, φύλαξη και σίτιση, όπου η προσφορά κάτω από το νόμιμο εργατικό κόστος είναι εξ ορισμού ασυνήθιστα χαμηλή.

Για τα έργα, τις μελέτες και τις τεχνικές υπηρεσίες ο ν. 4782/2021 πρόσθεσε αντικειμενικό κριτήριο: προσφορά με έκπτωση που αποκλίνει πάνω από δέκα ποσοστιαίες μονάδες από τον μέσο όρο των εκπτώσεων των παραδεκτών προσφορών τεκμαίρεται ασυνήθιστα χαμηλή και η αρχή υποχρεούται να ζητήσει εξηγήσεις. Το τεκμήριο ανατρέπεται με την αιτιολόγηση. Η αρχή διατηρεί τη δυνατότητα να ζητήσει εξηγήσεις και για μικρότερες αποκλίσεις.

Τι αιτιολόγηση γίνεται δεκτή

Το άρθρο 88 απαριθμεί ενδεικτικά τους λόγους που μπορούν να εξηγήσουν μια χαμηλή τιμή:

• Τα οικονομικά χαρακτηριστικά της μεθόδου κατασκευής, της διαδικασίας παραγωγής ή των παρεχόμενων υπηρεσιών.
• Οι τεχνικές λύσεις που επιλέχθηκαν ή εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες που διαθέτει ο προσφέρων: ίδια παραγωγή, υπάρχον απόθεμα, εγκατάσταση κοντά στον τόπο εκτέλεσης, συμβάσεις προμήθειας σε χαμηλές τιμές.
• Η πρωτοτυπία του έργου, των αγαθών ή των υπηρεσιών.
• Η συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις περιβαλλοντικού, κοινωνικοασφαλιστικού και εργατικού δικαίου, αποδεδειγμένα.
• Η συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις για την υπεργολαβία.
• Η ενδεχόμενη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, με απόδειξη ότι είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά.

Η αιτιολόγηση που πείθει είναι αριθμητική. Αναλυτική κοστολόγηση με εργατικό κόστος ανά ώρα και άτομο βάσει της ισχύουσας συλλογικής σύμβασης, ασφαλιστικές εισφορές, υλικά με τιμές προμηθευτών, γενικά έξοδα και το περιθώριο κέρδους, ώστε η αρχή να δει ότι η τιμή καλύπτει το κόστος. Γενικές διαβεβαιώσεις για «οικονομίες κλίμακας» χωρίς νούμερα απορρίπτονται, και οι αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ το επιβεβαιώνουν σταθερά.

Οι συνέπειες

• Μη απάντηση μέσα στις 20 ημέρες. Η προσφορά απορρίπτεται ως μη κανονική και η εγγύηση συμμετοχής καταπίπτει.
• Ανεπαρκής αιτιολόγηση. Η αρχή μπορεί να απορρίψει την προσφορά, με ειδική αιτιολογία που εξηγεί γιατί οι εξηγήσεις δεν καλύπτουν το χαμηλό επίπεδο τιμής.
• Παραβίαση εργατικής ή περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Αν η χαμηλή τιμή προκύπτει από μη τήρηση των υποχρεώσεων αυτών, η απόρριψη είναι υποχρεωτική.
• Κρατική ενίσχυση. Αν η χαμηλή τιμή οφείλεται σε κρατική ενίσχυση, η προσφορά απορρίπτεται αν ο προσφέρων δεν αποδείξει σε εύλογη προθεσμία ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη.
• Δέσμευση. Από το 2021 οι εξηγήσεις που γίνονται δεκτές ενσωματώνονται στη σύμβαση και δεν μπορούν να τροποποιηθούν κατά την εκτέλεση. Ό,τι υποσχεθείτε για να δικαιολογήσετε την τιμή σας, το χρωστάτε.

Πώς το χρησιμοποιείτε κατά ανταγωνιστή

Αν ένας ανταγωνιστής προσφέρει τιμή που δεν μπορεί να καλύπτει το κόστος, έχετε δικαίωμα να το επισημάνετε στην αρχή με υπόμνημα πριν την κατακύρωση, και να προσβάλετε την κατακύρωση με προδικαστική προσφυγή στην ΕΑΔΗΣΥ αν η αρχή δεν ζήτησε εξηγήσεις ή τις δέχθηκε χωρίς έλεγχο. Οι προσφυγές αυτού του είδους ευδοκιμούν συχνά όταν στηρίζονται σε υπολογισμό: παραθέστε το νόμιμο εργατικό κόστος για τις ώρες που απαιτεί η διακήρυξη και δείξτε ότι η προσφορά του ανταγωνιστή είναι κάτω από αυτό. Χωρίς αριθμούς, η προσφυγή είναι απλή διαφωνία με την κρίση της επιτροπής.

Πώς τιμολογείτε για να μη χρειαστεί

Ο ασφαλέστερος τρόπος να μη λάβετε πρόσκληση αιτιολόγησης είναι να ξέρετε πού κλείνουν οι συμβάσεις στην κατηγορία σας. Οι αποφάσεις κατακύρωσης στο ΚΗΜΔΗΣ δείχνουν το ποσοστό έκπτωσης με το οποίο κερδίζονται οι διαγωνισμοί κάθε αναθέτουσας αρχής, και ο μέσος όρος των τελευταίων 24 μηνών είναι καλύτερος οδηγός από οποιαδήποτε εκτίμηση.