Ποιοι αγοράζουν
Ο όρος «αυτοδιοίκηση» κρύβει πέντε διαφορετικούς τύπους αγοραστή, που συχνά αγοράζουν τα ίδια πράγματα χωριστά ο ένας από τον άλλον, μέσα στην ίδια πόλη.
| Φορέας | Τι αγοράζει | Πώς |
|---|---|---|
| Δήμοι (ΟΤΑ α' βαθμού, πάνω από 330) | Έργα υποδομής, καύσιμα, οχήματα, καθαριότητα, πράσινο, τρόφιμα για κοινωνικές δομές και παιδικούς σταθμούς, πληροφορική, ασφάλιστρα, μελέτες | Δικοί τους διαγωνισμοί και απευθείας αναθέσεις, ανά δήμο |
| Περιφέρειες (ΟΤΑ β' βαθμού, 13) | Οδικά έργα και συντήρηση, μεταφορά μαθητών, αντιπλημμυρικά, μελέτες, εξοπλισμός, δράσεις ΕΣΠΑ | Ενιαίοι διαγωνισμοί ανά περιφέρεια, συχνά με περιφερειακές ενότητες ως τμήματα |
| ΔΕΥΑ, δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης | Δίκτυα, αντλιοστάσια, χημικά επεξεργασίας, μετρητές, ενέργεια, συντήρηση | Δικοί τους διαγωνισμοί, ως αναθέτοντες φορείς σε μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς τους |
| ΦΟΔΣΑ, φορείς διαχείρισης στερεών αποβλήτων | Μεταφορά και διάθεση απορριμμάτων, ΧΥΤΑ, μονάδες επεξεργασίας, οχήματα | Περιφερειακοί διαγωνισμοί, συνήθως μεγάλης αξίας και διάρκειας |
| Δημοτικά νομικά πρόσωπα: κοινωφελείς επιχειρήσεις, σχολικές επιτροπές, δημοτικά λιμενικά ταμεία | Υπηρεσίες πολιτισμού και αθλητισμού, σχολικά αναλώσιμα, πετρέλαιο θέρμανσης σχολείων, μικροεργασίες | Κυρίως απευθείας αναθέσεις, μικρά ποσά, μεγάλος όγκος |
Η ΚΕΔΕ και η ΕΝΠΕ είναι οι ενώσεις των δήμων και των περιφερειών αντίστοιχα. Δεν αγοράζουν για λογαριασμό των μελών τους, οπότε δεν αποτελούν κανάλι πώλησης.
Οι κωδικοί CPV της αυτοδιοίκησης
Σε αντίθεση με την υγεία, όπου σχεδόν τα πάντα συγκεντρώνονται στο τμήμα 33, η αυτοδιοίκηση αγοράζει οριζόντια. Τα τμήματα CPV που κυριαρχούν:
- 45 Κατασκευαστικές εργασίες. Το μεγαλύτερο σε αξία: οδοποιία, κτιριακά, δίκτυα, πλατείες, σχολικές μονάδες, αντιπλημμυρικά.
- 90 Υπηρεσίες λυμάτων και απορριμμάτων. Αποκομιδή, καθαρισμός κοινόχρηστων χώρων, διαχείριση ΧΥΤΑ, απολυμάνσεις.
- 09 Καύσιμα. Πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης, βενζίνη. Επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο σε κάθε δήμο, με προβλέψιμο ημερολόγιο.
- 34 Εξοπλισμός μεταφορών. Απορριμματοφόρα, μηχανήματα έργου, λεωφορεία, οχήματα υπηρεσίας.
- 50 Υπηρεσίες επισκευής και συντήρησης. Συντήρηση στόλου, ανελκυστήρων, κλιματιστικών, παιδικών χαρών.
- 71 Υπηρεσίες αρχιτεκτονικής και μηχανικού. Μελέτες, επιβλέψεις, τοπογραφικά, ενεργειακές επιθεωρήσεις.
- 60 Υπηρεσίες μεταφορών. Κυρίως η μεταφορά μαθητών, αρμοδιότητα των περιφερειών και από τους μεγαλύτερους επαναλαμβανόμενους διαγωνισμούς της χώρας.
- 15 Τρόφιμα και 79 Επιχειρηματικές υπηρεσίες για κοινωνικά παντοπωλεία, παιδικούς σταθμούς, φύλαξη και καθαρισμό κτιρίων.
- 30 και 48 Εξοπλισμός πληροφορικής και λογισμικό. Μικρότερα ποσά ανά δήμο αλλά πολύ μεγάλος αριθμός διαγωνισμών, ενισχυμένος από τα προγράμματα ψηφιακού μετασχηματισμού.
Επειδή οι δήμοι αγοράζουν σχεδόν τα πάντα, το φιλτράρισμα μόνο με κωδικό CPV αφήνει έξω ευκαιρίες: το ίδιο αντικείμενο κωδικοποιείται διαφορετικά από δήμο σε δήμο. Ο συνδυασμός κωδικού και τύπου φορέα δίνει πολύ πιο καθαρή εικόνα από τον κωδικό μόνο του.
Ποιος αποφασίζει και με ποια όρια
Από την 1η Ιανουαρίου 2024, με τον ν. 5056/2023, η Δημοτική Επιτροπή αντικατέστησε την Οικονομική Επιτροπή στους δήμους και η Περιφερειακή Επιτροπή την αντίστοιχη επιτροπή στις περιφέρειες. Αυτή εγκρίνει τους όρους της διακήρυξης, συγκροτεί τις επιτροπές διαγωνισμού και κατακυρώνει. Οι αποφάσεις της αναρτώνται στη Διαύγεια και είναι το πρώτο ορατό σημάδι ότι ένας διαγωνισμός ετοιμάζεται.
Τα όρια είναι τα ίδια με όλο το δημόσιο, αλλά οι ΟΤΑ ανήκουν στις «λοιπές αναθέτουσες αρχές», όχι στην κεντρική κυβέρνηση, οπότε το ευρωπαϊκό κατώφλι τους είναι υψηλότερο:
| Ποσό (χωρίς ΦΠΑ) | Διαδικασία |
|---|---|
| Έως 30.000 ευρώ (προμήθειες και υπηρεσίες), έως 60.000 ευρώ (έργα) | Απευθείας ανάθεση, χωρίς διαγωνισμό |
| Πάνω από 30.000 ευρώ | Υποχρεωτικά μέσω ΕΣΗΔΗΣ |
| Από 216.000 ευρώ (προμήθειες και υπηρεσίες), από 5.404.000 ευρώ (έργα) | Δημοσίευση και στο TED, με τους πλήρεις ευρωπαϊκούς κανόνες |
Τα ευρωπαϊκά όρια ισχύουν για τη διετία 2026 και 2027. Δείτε τι άλλαξε την 1η Ιανουαρίου 2026 στην ενημέρωση για τα νέα όρια.
Από πού έρχονται τα χρήματα
Σε κανέναν άλλο κλάδο η πηγή χρηματοδότησης δεν καθορίζει τόσο τον χρόνο του διαγωνισμού και την ταχύτητα της πληρωμής. Οι βασικές πηγές:
- Ίδιοι πόροι και ΚΑΠ. Τακτικά έσοδα και Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι. Χρηματοδοτούν τα επαναλαμβανόμενα: καύσιμα, καθαριότητα, συντηρήσεις. Προβλέψιμα, συνήθως ετήσιας διάρκειας.
- Εθνικά αναπτυξιακά προγράμματα. Το πρόγραμμα Αντώνης Τρίτσης, διάδοχο του Φιλόδημου, και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων χρηματοδοτούν έργα υποδομής. Οι διαγωνισμοί βγαίνουν σε κύματα, όταν εγκρίνεται η ένταξη.
- ΕΣΠΑ 2021 έως 2027 και Ταμείο Ανάκαμψης. Ψηφιακός μετασχηματισμός, ενεργειακή αναβάθμιση, κοινωνικές δομές. Έχουν αυστηρές προθεσμίες επιλεξιμότητας, που σημαίνει πιεσμένα χρονοδιαγράμματα και χαμηλότερη ανοχή σε καθυστερήσεις.
Η πηγή αναγράφεται στη διακήρυξη και στην απόφαση ανάληψης υποχρέωσης. Ένα έργο ενταγμένο σε πρόγραμμα με προθεσμία λήξης πληρώνεται συνήθως γρηγορότερα από ένα έργο ιδίων πόρων, γιατί ο φορέας κινδυνεύει να χάσει τη χρηματοδότηση. Δείτε και τον οδηγό για το πρωτογενές αίτημα και την ανάληψη υποχρέωσης.
Οι ιδιαιτερότητες που πρέπει να ξέρετε
- Ο ίδιος διαγωνισμός, 330 φορές. Καύσιμα, τρόφιμα, ασφάλιστρα και συντηρήσεις προκηρύσσονται χωριστά από κάθε δήμο, συνήθως την ίδια εποχή κάθε χρόνο. Αν κερδίσετε σε έναν δήμο, η ίδια προσφορά είναι συνήθως ανταγωνιστική σε γειτονικούς.
- Τμηματοποίηση ανά δημοτική ενότητα. Μετά τις συνενώσεις, πολλοί διαγωνισμοί χωρίζονται σε τμήματα ανά δημοτική ή τοπική κοινότητα. Μπορείτε να διεκδικήσετε μόνο όσα τμήματα σας συμφέρουν γεωγραφικά. Προσοχή ότι αυτό δεν είναι το ίδιο με την παράνομη κατάτμηση.
- Άγονοι διαγωνισμοί. Στους μικρούς και ορεινούς δήμους οι διαγωνισμοί μένουν συχνά άγονοι, ιδίως για καύσιμα και μεταφορές. Ο δήμος τότε επαναλαμβάνει ή προσφεύγει σε διαπραγμάτευση, και εκεί ο ανταγωνισμός είναι ελάχιστος. Δείτε τον οδηγό για τη ματαίωση και τον άγονο διαγωνισμό.
- Μεταφορά μαθητών. Οι περιφέρειες προκηρύσσουν κάθε σχολικό έτος διαγωνισμούς με εκατοντάδες δρομολόγια ως χωριστά τμήματα. Είναι από τους πιο προβλέψιμους επαναλαμβανόμενους διαγωνισμούς, με δημοσίευση συνήθως την άνοιξη για το επόμενο σχολικό έτος.
- Τοπικός τύπος. Για ορισμένες κατηγορίες εξακολουθεί να δημοσιεύεται περίληψη της διακήρυξης σε τοπικές εφημερίδες. Δεν είναι πηγή παρακολούθησης, αλλά εξηγεί γιατί τοπικοί προμηθευτές μαθαίνουν ενίοτε νωρίτερα.
- Πληρωμές. Οι ΟΤΑ πληρώνουν από τον δικό τους προϋπολογισμό και όχι μέσω της Ενιαίας Αρχής Πληρωμών, οπότε η ταχύτητα διαφέρει δραματικά από δήμο σε δήμο. Το ΚΗΜΔΗΣ δείχνει ποιος πληρώνει πότε. Δείτε τον οδηγό για το πότε πληρώνει το δημόσιο.
Πού δημοσιεύονται
Κάθε σύμβαση ΟΤΑ άνω των 1.000 ευρώ καταχωρίζεται στο ΚΗΜΔΗΣ και κάθε διαγωνισμός άνω των 30.000 ευρώ διεξάγεται στο ΕΣΗΔΗΣ. Οι αποφάσεις της Δημοτικής ή Περιφερειακής Επιτροπής αναρτώνται στη Διαύγεια, συχνά εβδομάδες πριν βγει η διακήρυξη. Οι περισσότεροι δήμοι διατηρούν και δική τους σελίδα διαγωνισμών.
Η διαφορά με την υγεία είναι ο αριθμός: δεν υπάρχει κεντρική αρχή αγορών που να συγκεντρώνει τη ζήτηση. Η παρακολούθηση 330 ιστοτόπων είναι αδύνατη, οπότε το ΚΗΜΔΗΣ με φίλτρο τύπου φορέα και τμήματος CPV, μαζί με τη Διαύγεια για την πρώιμη ένδειξη, είναι η μόνη πρακτική προσέγγιση.
Η πλατφόρμα της GOVADI παρακολουθεί κάθε δήμο, περιφέρεια, ΔΕΥΑ και ΦΟΔΣΑ ως χωριστή αναθέτουσα αρχή με δικό της προφίλ: τι αγοράζει, κάθε πότε, από ποιον, σε ποια τιμή κατακύρωσης και πόσο γρήγορα πληρώνει. Οι επαναλαμβανόμενοι ετήσιοι διαγωνισμοί σημαίνονται ως τέτοιοι, ώστε να τους περιμένετε αντί να τους ανακαλύπτετε.
Συχνές ερωτήσεις
Πού βρίσκω τους διαγωνισμούς των δήμων;
Στο ΚΗΜΔΗΣ, με φίλτρο στον τύπο φορέα και στα τμήματα CPV που σας αφορούν, και στο ΕΣΗΔΗΣ για τους ηλεκτρονικούς διαγωνισμούς άνω των 30.000 ευρώ. Η Διαύγεια δείχνει νωρίτερα τις αποφάσεις της Δημοτικής Επιτροπής που εγκρίνουν τους όρους. Κάθε δήμος έχει και δική του σελίδα διαγωνισμών, αλλά η παρακολούθηση πάνω από 330 ιστοτόπων δεν είναι πρακτική.
Ποιο όργανο αποφασίζει για τους διαγωνισμούς ενός δήμου;
Από την 1η Ιανουαρίου 2024, με τον ν. 5056/2023, η Δημοτική Επιτροπή αντικατέστησε την Οικονομική Επιτροπή. Εγκρίνει τους όρους της διακήρυξης, συγκροτεί τις επιτροπές και κατακυρώνει. Στις περιφέρειες τον ρόλο έχει η Περιφερειακή Επιτροπή.
Ποιο είναι το ευρωπαϊκό όριο για έναν δήμο;
Οι ΟΤΑ είναι λοιπές αναθέτουσες αρχές και όχι κεντρική κυβέρνηση, οπότε το όριο δημοσίευσης στο TED είναι 216.000 ευρώ για προμήθειες και υπηρεσίες και 5.404.000 ευρώ για έργα, για τη διετία 2026 και 2027. Το όριο της απευθείας ανάθεσης παραμένει 30.000 ευρώ για προμήθειες και υπηρεσίες και 60.000 ευρώ για έργα.
Γιατί ο ίδιος διαγωνισμός επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο;
Γιατί οι συμβάσεις για καύσιμα, τρόφιμα, ασφάλιστρα και συντηρήσεις είναι συνήθως ετήσιες, χρηματοδοτούνται από τακτικά έσοδα και δεν μπορούν να υπερβούν το οικονομικό έτος χωρίς νέα ανάληψη υποχρέωσης. Αυτό τους κάνει τους πιο προβλέψιμους διαγωνισμούς της χώρας: αν ξέρετε πότε βγήκε πέρυσι, ξέρετε περίπου πότε θα βγει φέτος.
Τι είναι η τμηματοποίηση ανά δημοτική ενότητα και διαφέρει από την κατάτμηση;
Η τμηματοποίηση είναι νόμιμη: ο δήμος χωρίζει έναν διαγωνισμό σε τμήματα, συχνά γεωγραφικά, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν και μικρότεροι προμηθευτές, και κάθε τμήμα κατακυρώνεται χωριστά. Η κατάτμηση είναι παράνομη και σημαίνει τεχνητό σπάσιμο μιας ενιαίας προμήθειας σε μικρότερα ποσά για να αποφευχθεί το όριο του διαγωνισμού.
Πληρώνουν οι δήμοι πιο αργά από τα υπουργεία;
Δεν υπάρχει ενιαία απάντηση, γιατί οι ΟΤΑ πληρώνουν από τον δικό τους προϋπολογισμό και όχι μέσω της Ενιαίας Αρχής Πληρωμών. Η διαφορά μεταξύ δύο γειτονικών δήμων μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τη διαφορά μεταξύ κλάδων. Το ΚΗΜΔΗΣ καταγράφει τις πληρωμές ανά φορέα, οπότε το ιστορικό του συγκεκριμένου δήμου είναι η μόνη αξιόπιστη ένδειξη.